Home कृषि तेजपत्ता सेवन गर्नेको मधुमेह चट्

तेजपत्ता सेवन गर्नेको मधुमेह चट्

by अर्थन्यूज

विगत तीन दशकदेखि हात्तीपीडित गाउँका रूपमा चिनिँदै आएको झापाको बाहुनडाँगी अहिले औषधीय गुणयुक्त तेजपत्ताको पकेट क्षेत्रका रूपमा परिचित छ । तर, कोभिड–१९ को महामारीले बजारमा असर परेपछि तेजपत्ता उत्पादन गर्दै आएका किसान मारमा परेका छन् ।

मेचीनगर नगरपालिकाको वडा नम्बर १, २, ३, ४ र ५ मा फैलिएको साबिक बाहुनडाँगी गाविसमा करिब एक हजार किसानले आफ्नो खेतबारीमा तेजपत्ताको बोट हुर्काएका छन् । विगतमा भारतीय बजारमा लैजाने बिचौलिया व्यापारी तेजपत्ता किन्न गाउँगाउँ डुल्थे । यसपालि कोरोनाको डरले बाहिरबाट व्यापारी आएका छैनन् ।

चिया, मसला र औषधीका रूपमा प्रयोग हुँदै आएको तेजपत्ताको बोट हुर्किएको तेस्रो वर्षदेखि हरेक वर्ष तीनपटक यसको पात टिपेर उत्पादन गरिन्छ । सुगन्धित र स्वादिष्ट हुने भएकाले खानेकुरामा पकाएरसमेत यसको उपभोग हुने गरेको छ ।

मेचीनगर–४ आमडाँगीमा १५ बिघा निजी जग्गामा चियाखेती गर्दै आएका व्यावसायिक किसान रवि नेपालले चियाको बोटलाई छायाँ दिन पाँच हजारभन्दा बढी तेजपत्ताको बोट हुर्काएका छन् । बाहुनडाँगीमा एक सयदेखि १० हजार बोटसम्म तेजपत्ता हुर्काएका किसान एक हजारसम्म हुनसक्ने उनी बताउँछन् । तर, कति किसानले यसको खेती गरेका छन् र यसबाट के कस्तो लाभ भइरहेको छ भन्नेबारे अहिलेसम्म सरकारी तहबाट खोज भएको छैन ।

बजार नपाएपछि बाख्रालाई घाँस

बाहुनडाँगीमा मात्र ५० देखि ६० करोड रुपैयाँ मूल्यबराबरको तेजपत्ता बर्सेनि उत्पादन हुने देखिन्छ । बजारीकरण हुन नसकेर तेजपत्ता बोटमै खेर गइरहेको र कतिपयले बाख्रालाई घाँस खुवाउने गरेको पाइएको छ । संवत् २०६७ देखि तेजपत्ता खेतीमा लागेका नेपाल बन्धु कृषि फर्मका सञ्चालक रवि नेपाल आफूले अलिकति भए पनि प्रशोधन र ब्रान्डिङ गरेर प्रदेश नम्बर १ को अधिकांश बजारमा तेजपत्ता बिक्री गर्दै आएको बताउँछन् ।

‘मैले घरेलु प्याकेजिङ उद्योग चलाएर बेच्दै आएको छु,’ नेपाल भन्छन्, ‘अधिकांश किसानले त्यसो गर्न सक्नुहुन्न । उहाँहरूको तेजपत्ता नबिकेर बाख्रालाई घाँसका रूपमा खुवाइरहनुपरेको दुःखलाग्दो अवस्था छ ।’ दसैं, तिहारजस्ता चाडबाडमा तेजपत्ताको माग ह्वात्तै बढ्थ्यो । यसपालि कोभिड–१९ को महामारीका कारण बजार सुस्ताएको हुँदा विगतजस्तो भारतीय बिचौलिया काँचो तेजपत्ता किन्न घरघरै नआएको स्थानीय किसान बताउँछन् । किन्ने भारतीय व्यापारी नआएपछि हुर्किएको तेजपत्ता कि बोटमै खेर जान्छ, कि त बाख्रालाई घाँसका रूपमा खुवाउन किसान बाध्य छन् ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारको खोजी

तेजपत्ताको माग अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा राम्रो रहेको हुँदा यसको बजार विदेशमा समेत खोज्न सकिने नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ प्रदेश नम्बर १ का अध्यक्ष नरेन्द्र खड्काले बताए । ‘झापा, उदयपुरलगायत प्रदेश नंं. १ मा ठूलो मात्रामा उत्पादन भइरहेको तेजपत्ताबारे हाम्रो चासो छ,’ खड्काले भने, ‘तर, विदेशमा पठाउनुअघि कति मात्रामा, कहाँ–कहाँ, कस्तो गुणस्तरको उत्पादन भइरहेको छ भनेर अध्ययनको जरुरी हुन्छ । हामी लगत संकलनको तयारीमा छौं ।’

बङ्गलादेशलगायतका तेस्रो मुलुकमा नेपाली कृषि र जडीबुटीजन्य उत्पादनको निर्यात सम्भावना भए पनि नेपालले नै मागबमोजिमका वस्तु लैैजान नसकेको उनको भनाइ छ । बंगलादेशमा नेपाली अदुवाको माग धेरै भएको तर निर्यातमा कठिनाइ भइरहेको उनले स्मरण गराए ।

तेजपत्ता अहिले पनि भारतबाट आयात भइरहेको पाइएको हुँदा नेपाली उत्पादनलाई स्वदेशी बजारमै बिक्री हुने वातावरण तयार पार्ने विषयमा प्राथमिकता दिइनुपर्ने महासंघ प्रदेश अध्यक्ष खड्काले जोड दिए ।

तेजपत्ता उत्पादक रव नेपालले बंगलादेशस्थित नेपाली राजदूतावासमार्फत त्यहाँका व्यवसायीसँग तेजपत्ता निर्यातका विषयमा कुराकानी अघि बढिरहेको जानकारी दिए । ‘बंगलादेशका व्यवसायीले बाहुनडाँगीको तेजपत्ताको नमुना मागेका थिए,’ निर्यातको सम्भावनाबाट उत्साहित भएको जनाउँदै उनले भने, ‘उताबाट नमुना स्वीकृत भइसकेको छ । अब सामान पठाउने प्रक्रियासम्बन्धमा काम अघि बढाउँदै छौं ।’

दुबई, कोलकाता, दिल्ली र हैदरावादबाटसमेत यसको नमुना मागिएको उनले बताए । तेजपत्तालाई कृषि वस्तुको साटो वन पैदावारका रूपमा राज्यले सूचीकृत गरेको हुँदा विदेश निर्यातमा वन कार्यालयको स्वीकृति आवश्यक परेको उनले सुनाए । जिल्ला वन कार्यालय झापाका प्रमुख विष्णुलाल घिमिरेले व्यवसायीले आफ्नो पालिकाको वडा कार्यालयबाट सिफारिस लिएर आएमा निर्यातको स्वीकृति दिइने बताए । मेचीनगरबाट केही व्यवसायी तेजपत्ताको निर्यात अनुमतिका लागि आएको घिमिरेले जानकारी दिए ।

हात्ती आतंकले तेजपत्तको खेती सुरु

हात्ती आतंक उग्र बन्दै गएपछि बाहुनडाँगीमा हात्तीले नखाने र किसानलाई फाइदा हुने वैकल्पिक खेतीका रूपमा तेजपत्ता र चिया खेती विस्तार भएको स्थानीय सामाजिक अभियन्ता गोविन्द न्यौपानेले बताए ।

अलि–अलि गर्दै अहिले ठूलो मात्रामा खेती विस्तार भइसकेको हुँदा सरकारले किसानले उत्पादन गरेको तेजपत्ताको बजारीकरणमा सघाउनुपर्ने न्यौपानेको धारणा छ । किसानले लगाएको धान, मकै, सुपारीलगायतका नगदे बाली भारततर्फबाट आउने हात्तीले सखाप पार्न थालेपछि उनीहरूले विकल्पका रूपमा तेजपत्ताको खेती गर्दै आएका हुन् ।

हात्तीले खेतीबाली नष्ट गर्न थालेपछि चिया र तेजपत्ता खेती गर्न विज्ञहरूले सुझाउन थाले । किसानले धमाधम धानखेत मासेर कसैले चिया र धेरैले तेजपत्ता खेती सुरु गरेका थिए । अहिले तिनै तेजपत्ताको बोट हुर्किएपछि उत्पादन बढेको छ । तर, बजारको खोजीतर्फ कसैको ध्यान गएन ।

सुरुका केही वर्ष उत्पादन थोरै थियो र भारतबाट आउने बिचौलिया व्यापारीले सबै किनेर लैजान्थे । भारत लगेर उतैको ब्रान्डमा नेपाली तेजपत्ता बजारमा बिक्री हुन्थ्यो । रहरले नभएर बाध्यताले सुरु भएको खेती हुनाले यसको बजार प्रवद्र्धनबारे ध्यान पुग्न नसकेको हो । अब करोडको मूल्यमा बिक्री हुन सक्ने तेजपत्ता खेर जान नदिन सरकारको समेत ध्यानाकर्षण जरुरी भइसकेको अभियन्ता न्यौपानेले बताए ।

बल्ल एउटा प्याकेजिङ उद्योग

तेजपत्ताको उत्पादन सुरु भएको एक दशक बितिसक्दा यसको प्याकेजिङ गर्ने बल्ल एउटा उद्योग खुलेको छ । चिया, सुपारीलगायतका नगदेबालीको व्यावसायिक खेती गर्दै आएका रवि नेपालले नै तेजपत्ताको प्याकेजिङ गर्ने नेपाल बन्धु कृषि फर्म सञ्चालन गरेका हुन् ।

घरमै सञ्चालित उनको प्याकेजिङ उद्योगमा स्थानीय १५ जना महिलाले रोजगारी पाएका छन् । उद्योगमा मरिच, कागती र तेजपत्ताको प्याकेजिङ हुँदै आएको छ । दसैंको समयमा पाँच हजार केजी तेजपत्ता प्याकेजिङ गरिसक्ने उनको योजना छ । छरछिमेकीले उत्पादन गरेको तेजपत्तासमेत किनेर उनले प्याकेजिङ गरेका छन् । निकट भविष्यमा तेजपत्ता, बेसार, मरिच, अदुवालगायतका उत्पादन पिसेर धूलो उत्पादन गर्न मिल स्थापना गर्ने उनले बताए ।

तेजपत्ता, मरिचजस्ता स्थानीय उत्पादनको प्रवद्र्धन र बजारीकरणमा सरकारको कुनै पनि निकायबाट अनुदान र प्रोत्साहन नपाइएको किसानको गुनासो छ ।

मानव स्वास्थ्यमा तेजपत्ताको गुण

समुद्र सतहबाट १०० देखि २ हजार ५०० मिटरसम्मको उचाइमा फस्टाउने तेजपत्ताको वैज्ञानिक नाम ‘सिन्नामोमम तामला’ हो । यसको सदावहार झुप्प पात हालेको रूख हुन्छ । झापाको बाहुनडाँगी भूबनोटका हिसाबले तेजपत्ता खेतीका लागि अनुकूल भएको बताइएको छ ।

भिटामिन ‘ए’ र ‘सी’का साथै फोलिक एसिड नामक तत्व पाइने तेजपत्तालाई औषधीय गुणयुक्त मानिएको छ । क्यान्सर, मधुमेह र पेटसम्बन्धी समस्यामा यसको उपभोग फाइदाजनक हुने अनुसन्धानबाट देखिएको छ ।

सन् २०१६ मा जर्नल अफ बायोकेमिकल न्यूट्रिसनमा प्रकाशित रिसर्च रिपोर्टका अनुसार मधुमेहबाट पीडितले तेजपत्ता खाँदा उपयोगी हुन्छ । यसको सेवनले बोसोजन्य पदार्थबाट उत्पन्न समस्यामा फाइदा हुने र रगतमा ग्लुकोजको मात्रा सामान्य हुने शोधमा उल्लेख छ ।

कपर, पोटासियम, क्याल्सियम र आयरनजस्ता मानव स्वास्थ्यका लागि अति आवश्यक पोषक तत्व तेजपत्तामा पाइन्छ । कब्जियत र एसिडिटीको समस्यामा तेजपत्ताले औषधिकै काम गर्छ ।

Facebook Comments

सम्बन्धित खवर

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More